Van man tot mens

In het Proto-Germaans waren er twee woorden voor een man: *gumô en *weraz. Dat eerste woord is verwant aan het Latijnse homō en bestaat nu alleen nog in de samenstelling bruidegom – letterlijk dus bruidman. Het tweede woord, *weraz, is bewaard gebleven in weerwolf – letterlijk manwolf. De Latijnse neef van *weraz is vir, dat onder andere in viriel zit.

Het woord dat het Nederlandse man, het Engelse man en het Duitse Mann opleverde, was het Proto-Germaanse *mann-. Dat betekende oorspronkelijk niet man maar mens. Resten van die betekenis zitten in (n)iemand, alleman, zestig man, man over boord, op de man af, per/de man en nood aan de man. In al die gevallen betekent man ook nu nog gewoon mens.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Later ging man ook mannelijke persoon betekenen. Daardoor was er een nieuw neutraal mensenwoord nodig. In de meeste Germaanse talen kreeg het woord *manniskô die functie. Oorspronkelijk was dat een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis menselijk. Het was een afleiding van de stam *mann- met het achtervoegsel -isk-. Dat achtervoegsel heeft ook de -s (voorheen -sch) opgeleverd in woorden als aards, boers, doods, hemels en honds. *Manniskô veranderde dus van een bijvoeglijk naamwoord in een zelfstandig naamwoord.

Tot slot: waarom heeft mens een e als het een afleiding is van man? De e van mens is veroorzaakt door i-umlaut, een verandering van de klinker die in gang gezet is door de i in de volgende lettergreep, dus de i van -isk-. (Zie daarover deze blogpost.) I-umlaut heeft ook gezorgd voor de e in onder andere temmen vs. tam, helft vs. half, behendig vs. hand, lengte vs. lang.

Een gedachte over “Van man tot mens

Voeg uw reactie toe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak een website of blog op WordPress.com

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: